Obrona francuska

Co przygotowuje 1...e6

Obrona francuska zaczyna się od 1.e4 e6. Pion e6 jeszcze niczego nie atakuje. Przygotowuje 2...d5, żeby czarne zaatakowały e4 pionem, który jest już chroniony. Po 2.d4 d5 białe muszą bronić e4, wymienić go albo pójść nim do przodu, a ten wybór ustala strukturę pionową na resztę debiutu.

W partiach na Lichess białe grają 3.e5, czyli wariant zaawansowany, w około dwóch partiach na pięć, a wymieniają ruchem 3.exd5 w prawie jednej trzeciej. 3.Nc3 pojawia się w mniej więcej jednej partii na sześć, a wariant Tarrascha, 3.Nd2, w mniej więcej jednej na szesnaście. Chessmate ma kurs czarnymi przeciwko każdemu z tych czterech ruchów i piąty kurs, który gra wariant Tarrascha białymi.

Wszystkie pięć kursów zaczyna się od 2.d4. W drugim ruchu białe wybierają go najczęściej, w 44% partii. Mniej więcej trzech na dziesięciu graczy białymi woli 2.Nf3, a po 2.Nf3 d5 prawie dwóch na trzech bije na d5. Powstaje wtedy struktura podobna do wariantu wymiennego, tylko bez piona na d4.

Kiedy wybrać obronę francuską i ile to kosztuje

Czarnymi obrona francuska pasuje do kogoś, kto na początku przyjmuje mniej przestrzeni w zamian za wyraźne cele. W większości wariantów białe piony stają na d4 i e5, a czarne mają dwa standardowe sposoby, żeby je atakować: ...c5 przeciwko d4, podstawie łańcucha, i ...f6 przeciwko e5, jego czołu. W partiach na Lichess po 2.d4 d5 czarne wygrywają prawie tak samo często jak białe, 48% wobec 47,5%.

Ceną jest goniec białopolowy. Przy pionach na d5 i e6 goniec c8 nie ma otwartej przekątnej, a wiele planów we francuskiej zużywa czas na jego wymianę albo wyprowadzenie przez d7, b5 lub a6. Najczęstszy błąd to spokojny rozwój przez ...Nf6, ...Be7 i ...O-O bez żadnego z dwóch pionowych uderzeń. Białe atakują wtedy na skrzydle królewskim z większą przestrzenią, a czarne nie mają w zamian czego atakować.

Białymi wariant Tarrascha pasuje do kogoś, kto chce zachować elastyczne centrum. Skoczek na d2 zostawia wolny pion c, więc białe mogą odpowiedzieć na ...Bb4 ruchem c3 i podeprzeć d4 tym samym pionem. W partiach na Lichess 3.Nd2 jest najrzadszym z czterech głównych trzecich ruchów białych, ale to po nim białe radzą sobie najlepiej: wygrywają 52%, wobec 50% po 3.Nc3, 48% po 3.exd5 i 45% po 3.e5. Kosztem jest wolniejszy start, bo skoczek d2 zasłania gońca c1, dopóki nie przejdzie dalej na f3 albo b3.

Czarne przeciwko wariantowi zaawansowanemu, 3.e5

Po 3.e5 czarne atakują podstawę łańcucha ruchem 3...c5 w prawie czterech partiach na pięć. Kurs idzie dalej 4.c3 Nc6 5.Nf3 Qb6: teraz pion, skoczek i hetman naciskają na d4, a hetman pilnuje też b2. Z tej pozycji czarne wygrywają 52% partii na Lichess.

Szósty ruch białych decyduje o planie. 6.Bd3 pojawia się w prawie jednej czwartej partii, 6.Be2 w jednej na pięć, a 6.a3 w mniej więcej jednej na siedem. W przykładowym wariancie 6.a3 Nh6 7.b4 cxd4 8.cxd4 Nf5 prowadzi skoczka na f5, skąd atakuje d4 od strony skrzydła królewskiego. Po 9.Bb2 Bd7 10.g4 białe wypychają tego skoczka, a 10...Nfe7 11.Nc3 Na5 12.Qc2 Nc4 stawia drugiego skoczka na c4, polu oddanym przez białe, gdy pion b poszedł na b4.

Przeciwko 6.Be2 kurs najpierw wymienia na d4, a potem prowadzi skoczka tą samą drogą: 6...cxd4 7.cxd4 Nh6. Tutaj 8.O-O, w ósmym ruchu najczęstszy wybór białych, już przegrywa piona d4 po 8...Nf5, a czarne wygrywają 58% takich partii. Po 8.Nc3 Nf5 9.Na4 Qa5+ 10.Bd2 Bb4 czarne wymieniają figury i przechodzą do walki na skrzydle hetmańskim, w której ...b5 zdobywa przestrzeń.

6.Bd3 prowadzi do gambitu Milnera-Barry'ego. Kurs odpowiada 6...cxd4 7.cxd4 Bd7 i osłania b5, zanim cokolwiek zbije. Po 8.O-O Nxd4 9.Nxd4 Qxd4 10.Nc3 białe mają piona mniej, ale prowadzą w rozwoju i są gotowe na Nb5. Kurs gra 10...a6, które odbiera skoczkowi to pole. Najczęstszą odpowiedzią czarnych jest zbicie drugiego piona przez 10...Qxe5, ale białe zyskują wtedy kolejne tempa, atakując hetmana, i czarne wygrywają tylko 37% takich partii, wobec 51% po 10...a6. Po 7...Bd7 białe grają 8.Bc2 nieco częściej niż 8.O-O, a kurs tego ruchu nie obejmuje.

Kurs odpowiada też na 4.Nf3, mniej więcej jeden czwarty ruch na pięć, ruchami 4...Nc6 5.Bd3 cxd4 6.O-O Nge7. Skoczek idzie dalej na g6 i atakuje e5 z boku. Dwa szóste ruchy po 5...Qb6 zostają poza kursem, 6.Be3 i 6.b3, każdy grany w mniej niż jednej partii na dziesięć. Czarne mają dobre wyniki przeciwko obu.

Czarne przeciwko wariantowi wymiennemu, 3.exd5

Po 3.exd5 exd5 piony są symetryczne, a oba czarne gońce mają otwarte przekątne, więc zwykły problem obrony francuskiej znika. Od tego miejsca czarne i białe wygrywają po 47,4% partii na Lichess. Ryzykiem jest dryfowanie: bez nierównowagi w pozycji czarne nie mają o co grać, jeśli nie wybiorą planu.

Kurs daje dwa ustawienia przeciwko 4.Bd3. System solidny kopiuje białe przez 4...Bd6 5.Nf3 Nf6 6.O-O O-O 7.c3 c6, związuje skoczka f3 ruchem 8...Bg4, a później stawia wieżę na linii e. Ustawienie bojowe gra 4...Nc6 5.Nf3 Bg4, dłużej trzyma króla w centrum i robi długą roszadę po ...Qd7 i ...f6. Ruchem 11...g5 czarne ruszają wtedy pionami na białego króla. Wybierz to ustawienie, kiedy potrzebujesz szans na wygraną z przeciwnikiem, który chce spokojnej partii. Jeśli białe wcześnie zaczną atak na skrzydle hetmańskim przez 10.b4, kurs robi krótką roszadę.

W partiach na Lichess w czwartym ruchu białe najczęściej grają 4.Nf3, w ponad jednej trzeciej partii. Kurs odpowiada 4...Bd6, które po 5.Bd3 wraca do systemu solidnego, a przeciwko 5.c4 daje grę przeciw białemu pionowi d. Po 5...Nf6 6.Nc3 O-O 7.Bd3 dxc4 8.Bxc4 biały pion d4 jest izolowany, a czarne rozwijają się przeciwko niemu przez ...Nc6, ...Bg4 i ...Qd7. Jeśli białe zbiją na d5 ruchem 7.cxd5, czarne idą po dodatkowego piona przez 7...Nbd7 i 8...Nb6, ustawiając drugiego skoczka przeciw d5. Bezpośrednie 4.c4 Bb4+ prowadzi do podobnych pozycji. 4.Nc3, mniej więcej jeden czwarty ruch na pięć, nie jest objęty kursem.

Czarne przeciwko 3.Nc3 z 3...Nf6

Kurs odpowiada na 3.Nc3 ruchem 3...Nf6, najczęstszą odpowiedzią, granym w prawie trzech partiach na dziesięć. Spośród czterech głównych odpowiedzi czarnych daje też najlepszy wynik: czarne i białe wygrywają po 48%. Wariant Winawera, 3...Bb4, pojawia się w mniej więcej jednej partii na pięć i nie należy do tego kursu.

Po 4.e5 Nfd7 białe wybierają między 5.f4, czyli wariantem Steinitza, w prawie dwóch partiach na pięć, a 5.Nf3, w ponad jednej trzeciej. Kurs obejmuje 5.f4, a nie 5.Nf3. Czarne atakują d4 ruchem 5...c5, dokładają 6...Nc6, a po 7.Be3 cxd4 8.Nxd4 rozwijają się przez 8...Bc5. Spośród głównych opcji czarnych w ósmym ruchu ta daje im najlepszy wynik, 49%.

Kiedy białe robią długą roszadę przez 10.O-O-O, partia zamienia się w wyścig. Białe pchają piona h na czarnego króla, a czarne ruszają pionami a i b na białego króla. Przykładowy wariant idzie 11.h4 Nxd4 12.Bxd4 b5 13.h5 b4 14.Ne2 a5 15.h6 g6 16.g4 Ba6. Czarne wymieniają skoczka d4, zyskują tempo na skoczku c3 ruchem ...b4, a ostatni ruch w końcu daje gońcowi c8 otwartą przekątną w stronę e2 i f1. W takim wyścigu jeden zmarnowany ruch obronny często rozstrzyga partię, więc zanim wydasz tempo, policz, który atak dojdzie pierwszy. Kurs obejmuje też 11.Qf2, 11.Nb3, 11.g4 i spokojniejsze 9.Be2, w którym obie strony robią krótką roszadę.

Przeciwko 4.Bg5, mniej więcej jednej czwartej czwartych ruchów białych, kurs wybiera wariant McCutcheona, 4...Bb4, i na związanie białych odpowiada własnym związaniem. 4...Be7 jest znacznie częstsze, trzy partie na pięć, ale wariant McCutcheona daje czarnym ostrzejszą grę. Po 5.e5 h6 białe często biorą skoczka ruchem 6.exf6, a czarne wygrywają 52% takich partii: po 6...hxg5 7.fxg7 Rg8 wieża zdobywa linię g. W głównym wariancie, 6.Bd2 Bxc3 7.bxc3 Ne4 8.Qg4, czarne grają 8...Kf8. Rezygnacja z roszady jest tu normalna, bo ruch królem broni g7 bez osłabiania pionów na skrzydle królewskim.

Czarne przeciwko wariantowi Tarrascha, 3.Nd2

Przeciwko 3.Nd2 kurs gra 3...Nf6 4.e5 Nfd7. Po 5.Bd3 c5 6.c3 Nc6 7.Ne2 czarne wymieniają na d4, a potem atakują e5 ruchem 8...f6. W ósmym ruchu to najczęstszy wybór czarnych, dwa na pięć, i ten, który daje im najlepszy wynik, 49%. 8...Qb6, mniej więcej trzy na dziesięć, zatrzymuje się na 41%.

Po 9.exf6 Nxf6 10.Nf3 Bd6 11.O-O Qc7 czarne mają linię f oraz gońca i hetmana ustawionych na h2. Słabością jest pion e6: nie da się go już podeprzeć pionem, a białe chcą postawić figurę na e5, tuż przed nim. Gra czarnych musi pozostać aktywna, a przykładowy wariant pokazuje, jak daleko to sięga. Po 12.Bg5 O-O 13.Bh4 Nh5 14.Qc2 h6 15.Bh7+ Kh8 16.Bg6 czarne oddają wieżę za skoczka f3 ruchem 16...Rxf3. Po 17.gxf3 Bxh2+ 18.Kg2 Nf4+ 19.Nxf4 Qxf4 20.Bg3 Bxg3 21.fxg3 Qxd4 czarne mają dwa piony za jakość, a biały król stracił osłonę.

Piąty ruch białych zmienia plan. 5.Bd3 i 5.f4 to razem mniej więcej trzy na pięć wyborów białych, a kurs obejmuje oba: przeciwko 5.f4 ruchy ...c5, ...Nc6 i ...Qb6 dalej naciskają na d4. 5.Ngf3, prawie jeden na pięć, nie jest objęty kursem. Dalej kurs odpowiada na 7.Ngf3 przez 7...Be7 8.O-O g5, marsz pionów na króla po roszadzie, a po 12.Bg5 O-O 13.Rc1 Ng4 pokazuje ten sam pomysł ...Rxf3 po 14.h3.

Białe w wariancie Tarrascha

Kurs wariantu Tarrascha białymi gra 3.Nd2 i ma plan przeciwko każdej z głównych odpowiedzi czarnych. W partiach na Lichess czarne odpowiadają 3...Nf6 w jednej trzeciej partii, 3...c5 w trzech na dziesięć, a 3...dxe4 w prawie jednej czwartej.

Przeciwko 3...Nf6 białe zamykają centrum przez 4.e5 Nfd7 5.Bd3 c5 6.c3 Nc6 i rozwijają drugiego skoczka na e2, żeby po wymianie na d4 dalej wspierał to pole, a pion f pozostał wolny. Kursy białymi i czarnymi idą tymi samymi ruchami aż do 10...Bd6. Kurs czarnymi czeka wtedy na 11.O-O, a kurs białymi gra 11.Bf4 i wymienia gońca d6, który celował w h2. Po 11...Bxf4 12.Nxf4 O-O 13.O-O skoczek f4 naciska na e6, a atak czarnych na skrzydle królewskim stracił najlepszą figurę.

W siódmym ruchu czarne najczęściej grają 7...Qb6, w prawie połowie partii, utrzymując nacisk na d4 i b2. Kurs odpowiada 8.Ndf3 i po 13.Be3 pokazuje, dlaczego bicie na b2 jest niebezpieczne: 13...Qxb2 14.Nb5 Bb8 15.Rb1 Qa2 16.Ra1 Qb2 17.Ra4 zostawia hetmana bez bezpiecznej drogi powrotu, a białe zdobywają materiał.

Przeciwko 3...c5 kurs bije na d5 ruchem 4.exd5. Kiedy czarne odbijają pionem, mniej więcej siedem razy na dziesięć, 5.Ngf3 Nc6 6.Bb5 Bd6 7.dxc5 Bxc5 8.O-O zostawia czarnym izolowanego piona na d5, a białe kierują skoczka na d4, żeby go zablokować. 8...Nf6 wygląda naturalnie, ale po 9.Re1+ Be6 10.Nb3 Bb6 11.Nbd4 goniec e6 jest związany z królem, a czarne wygrywają tylko 37% partii po 8...Nf6. Kiedy czarne odbijają hetmanem, 5.Ngf3 cxd4 6.Bc4 zyskuje na nim tempo, a białe odzyskują piona d4 przez Nb3 i Nbxd4.

Przeciwko 3...dxe4 4.Nxe4 kurs obejmuje obronę Blackburne'a, 4...Nd7, i Fort Knox, 4...Bd7, w którym wieża odbija na e4 i przechodzi na h4. Najczęstszy wybór czarnych w tym czwartym ruchu, 4...Nf6, nie jest objęty kursem. Rzadsze ustawienia mają własne warianty: Morozewicz z 3...Be7, Guimard z 3...Nc6, 3...a6, 3...h6 i Franco-Benoni, 2...c5 3.d5.

Pułapki i typowe błędy

Najdroższa pułapka w obronie francuskiej to błąd kolejności ruchów w wariancie zaawansowanym. Po 6.Bd3 cxd4 7.cxd4 mniej więcej jeden na dziesięciu graczy czarnymi od razu bije na d4 ruchem 7...Nxd4. Po 8.Nxd4 Qxd4 9.Bb5+ szach gońcem otwiera linię hetmanowi d1, a gdy tylko czarne odpowiedzą na szacha, białe biorą hetmana na d4. Po 7...Nxd4 białe wygrywają prawie cztery partie na pięć. Dlatego kurs najpierw gra 7...Bd7: z gońcem na d7 pole b5 jest osłonięte, zanim pion zostanie zbity.

Gracze białymi wpadają w odwrotną pułapkę, kiedy biją na h6 za wcześnie. Po 6.a3 Nh6 7.Bxh6 czarne odpowiadają 7...Qxb2, a 8.Nbd2 gxh6 zostawia czarnym dodatkowego piona. Zdublowane piony h kosztują mniej niż utracony pion b2, a linia g otwiera się dla czarnej wieży. Ten sam trik działa po 6.Be2 cxd4 7.cxd4 Nh6 8.Bxh6.

W wariancie Steinitza 7.Be2 cxd4 8.Nxd4 pozwala na 8...Ndxe5, które po prostu zdobywa piona e5: jeśli 9.fxe5, to 9...Qh4+ szachuje króla i jednocześnie atakuje skoczka d4. Ten ruch znajduje tylko mniej więcej jeden na dwudziestu pięciu graczy czarnymi. Ten sam pomysł wraca po 7.Be3 cxd4 8.Bxd4 Nxd4 9.Nxd4 Bc5 10.Qd2, gdy 10...Nxe5 11.fxe5 Qh4+ zdobywa piona.

Po stronie białych w wariancie Tarrascha wczesny skok skoczkiem, 4...Ne4, daje białym łatwy cel. Po 5.Nxe4 dxe4 6.Bc4 c5 7.d5 exd5 8.Qxd5 Qxd5 9.Bxd5 hetmany schodzą z szachownicy, a pion e4 pada.

Od czego zacząć trening

Zacznij od ruchu, który zobaczysz najczęściej. W partiach na Lichess tym ruchem jest 3.e5, więc kurs wariantu zaawansowanego obrony francuskiej idzie pierwszy. Uczy nacisku na d4 przez ...c5, ...Qb6 i ...Nf5 i obejmuje kolejność ruchów z gambitu Milnera-Barry'ego, zanim trafisz na nią w partii.

Następnie dodaj kurs wariantu wymiennego obrony francuskiej, bo 3.exd5 jest prawie tak samo częste, a nieprzygotowane czarne dryfują właśnie w symetrycznych pozycjach. Zdecyduj wcześnie, czy chcesz system solidny, czy ustawienie bojowe.

Kurs obrony francuskiej z 3.Nc3 ma najwięcej wariantów, od wariantu Steinitza po wariant McCutcheona. Ćwicz go, kiedy wariant zaawansowany jest już dla ciebie wygodny, i zacznij od wyścigu przy przeciwnych roszadach z przykładowego wariantu. Kurs wariantu Tarrascha obrony francuskiej obejmuje najrzadszą z czterech gałęzi, ale to po 3.Nd2 białe mają najlepszy wynik, więc dodaj go, zanim wariant Tarrascha cię zaskoczy.

Jeśli grasz 1.e4 białymi i często trafiasz na obronę francuską, kurs wariantu Tarrascha białymi daje ci system przeciwko 3...Nf6, 3...c5, 3...dxe4 i rzadszym odpowiedziom. Zacznij od 11.Bf4 w zamkniętym wariancie Tarrascha, a potem przejdź do wariantu z izolowanym pionem przeciwko 3...c5.